Op het akkerbouwbedrijf van Geertjan de Jong, midden in het weidse akkerland van Het Bildt, draait alles om de juiste balans. Tussen aardappelen, uien en tarwe maakt hij ook ruimte voor akkervogels. Met bloemen en spliterwten probeert hij de natuur een handje te helpen, zonder de dagelijkse bedrijfsvoering uit het oog te verliezen. Want uiteindelijk moet er ook gewoon geoogst worden.

De zon schijnt boven de akkers als op het bedrijf van Geertjan de Jong de werkdag al volop bezig is. Buiten rijden trekkers met modder aan de banden af en aan. Vanuit de kantine klinkt het geluid van de machines waarmee vandaag de aardappelen worden gerooid. Tussendoor komen medewerkers binnen voor een kop koffie.

Samen met zijn vader en broer runt Geertjan een akkerbouwbedrijf van zo'n 140 hectare, verdeeld over twee locaties. Ze verbouwen onder andere aardappelen, uien, tarwe en erwten. Sinds enkele jaren doet het bedrijf via Waadrâne mee aan het Agrarisch Natuur- en Landschapsbeheer (ANLb).

"Wy moatte wol sjen wat yn ús bouplan past", legt Geertjan uit. Een meerjarige vogelakker is volgens hem misschien aantrekkelijker voor vogels, maar voor zijn bedrijf minder geschikt. Daarom koos hij voor een eenjarig beheerpakket met bloemen en spliterwten.

Bloemen en spliterwten

Even later gaat de rit naar het ANLb-perceel, waar dit jaar bloemen en spliterwten zijn geteeld. Onderweg wijst Geertjan de verschillende percelen aan. Een stuk van hen, dan weer land van de buurman, verderop opnieuw een perceel van het familiebedrijf. De 140 hectare ligt niet keurig als één lap rondom de twee boerderijen, maar verspreid door het gebied.

Van de bloemen en de spliterwten is inmiddels weinig meer over. De meeste bloemen zijn uitgebloeid en een deel van het gewas is geoogst. Op foto’s laat Geertjan zien hoe het perceel er eerder dit jaar bij stond.

De combinatie van bloemen en spliterwten zorgde dit jaar voor veel leven op de akker. Vooral de hoeveelheid insecten verraste hem. "It hat my echt ferbaasd hoefolle der yn sieten. Ik hie noch noait safolle sjoen." Bijen, hommels en andere insecten vlogen volop tussen de bloemen. De vele insecten trokken volgens Geertjan ook grote aantallen zwaluwen aan.

Ook ziet hij tijdens zijn werkzaamheden regelmatig kleine vogels zoals de gele kwikstaart. "Wy telle sels net, mar yn de ierappels sjochst wol mear fan dy lytse fûgeltsjes." Voor akkervogels biedt de begroeiing bovendien beschutting. "As der in rôffûgel oankomt, sjocht dy alles. Mar ast wat begroeiïng hast, kinne dy lytse fûgeltsjes dêr moai yn skûlje."

Meer dan alleen beschutting

De spliterwten kunnen uiteindelijk gewoon voor menselijke consumptie worden gebruikt en belanden bijvoorbeeld in de snert. Daarnaast zijn erwten goed voor de bodem. "It is in prachtich gewas foar de grûn", vertelt Geertjan. "Earten kinne stikstof út de loft bine oan de grûn. Dat kinne ierappels en weet net." Dat betekent dat het gewas niet alleen voedsel oplevert, maar ook bijdraagt aan de vruchtbaarheid van de grond. "Dan ha je der eins twa kear wat oan."

Ieder jaar opnieuw puzzelen

Wat op het ene perceel groeit, heeft gevolgen voor wat er de jaren daarna kan worden geteeld. Daarom wisselen suikerbieten, aardappelen, uien, tarwe en andere gewassen elkaar af. "Hoe rommer de teelt, hoe better foar de grûn", legt Geertjan uit.

Zo verbouwt hij aardappelen bij voorkeur slechts eens in de drie jaar op hetzelfde perceel. Tarwe levert relatief weinig op, maar is belangrijk om de bodem gezond te houden. “Weet is ús rustgewas. Hoe better ast op dyn grûn past, hoe mear ast úteinlik fertsjinnest."

Ook het akkervogelbeheer moet binnen die planning passen. Daar komen bovendien voorschriften bij kijken. Op het ANLb-land mogen bijvoorbeeld geen chemische onkruidbestrijdingsmiddelen worden gebruikt. In plaats daarvan moet Geertjan mechanisch schoffelen. "Dan moatte wy der trije kear mei de trekker trochhinne. Dat kostet diesel en tiid."

Oog voor de natuur

Volgens Geertjan houden boeren ook buiten officiële beheerpakketten rekening met de natuur. "Minsken witte faak net hoefolle boeren út harsels al dogge foar de natuer en de fûgels." Wanneer tijdens het werk een nest wordt gevonden, wordt daar waar mogelijk omheen gewerkt.

De aardappelen die vandaag worden gerooid, zijn pootaardappelen. Ze gaan grotendeels naar het buitenland, waar ze opnieuw de grond in gaan om nieuwe aardappelen te telen.

Volgend jaar ziet het landschap er hier alweer anders uit. De gewassen schuiven door naar andere percelen en ook het akkervogelbeheer krijgt opnieuw een plek in het bouwplan. Waar dit jaar bloemen en spliterwten stonden, groeit dan misschien weer iets heel anders.

Tekst en foto's: Tekstbureau Binnita

Bloeiende kruidenrijke akkerrand, zomer 2026 - foto Geertjan de Jong